O świcie 1 września 1939 r. wojska niemieckie, bez wypowiedzenia wojny, przekroczyły na niemal całej długości granicę Rzeczypospolitej, rozpoczynając tym samym pierwszą kampanię II wojny światowej w Europie.
Kilka dni później do walki po stronie nieprzyjaciela wÅ‚Ä…czyÅ‚a siÄ™ na poÅ‚udniowym odcinku frontu armia sÅ‚owacka. Osamotnione Wojsko Polskie nie mogÅ‚o skutecznie przeciwstawić siÄ™ agresji Niemiec i dokonanej 17 wrzeÅ›nia inwazji sowieckiej. KonsekwencjÄ… tej sytuacji staÅ‚ siÄ™ podbój Polski przez dwa reżimy totalitarne - narodowy socjalizm i komunizm.

"Zniszczenie Polski jest naszym pierwszym zadaniem. Celem musi być nie dotarcie do jakiejÅ› oznaczonej linii, lecz zniszczenie siÅ‚y żywej. Nawet gdyby na Zachodzie miaÅ‚a wybuchnąć wojna, zniszczenie Polski musi być pierwszym naszym zadaniem. Decyzja musi być natychmiastowa ze wzglÄ™du na porÄ™ roku. Dla celów propagandowych podam jakÄ…Å› przyczynÄ™ wybuchu wojny. Mniejsza z tym, czy bÄ™dzie ona wiarygodna. ZwyciÄ™zcy nikt nie pyta, czy powiedziaÅ‚ prawdÄ™, czy też nie. W sprawach zwiÄ…zanych z rozpoczÄ™ciem i prowadzeniem wojny nie decyduje prawo, lecz zwyciÄ™stwo. BÄ…dźcie bez litoÅ›ci, bÄ…dźcie brutalni." - sÅ‚owa te wypowiedziaÅ‚ 22 sierpnia wódz III Rzeszy Adolf Hitler na naradzie wyższych dowódców w Berchtesgaden, w przededniu podpisania paktu z ZSRS.

MiaÅ‚y one rozwiać ewentualne wÄ…tpliwoÅ›ci w kierownictwie niemieckich siÅ‚ zbrojnych, usunąć zahamowania przed użyciem peÅ‚ni możliwoÅ›ci nowoczesnej machiny wojennej, a także przygotować generaÅ‚ów do akceptacji aktów terroru i ludobójstwa.

DziaÅ‚ania wojenne miaÅ‚y siÄ™ zrazu rozpocząć w sobotÄ™, 26 sierpnia. Jednak wskutek reakcji na zawarty dzieÅ„ wczeÅ›niej brytyjsko-polski ukÅ‚ad sojuszniczy, a także wobec oÅ›wiadczenia faszystowskich WÅ‚och o zamiarze ogÅ‚oszenia neutralnoÅ›ci w poczÄ…tkowej fazie konfliktu europejskiego, Hitler odwoÅ‚aÅ‚ rozkaz ataku. Stronie niemieckiej nie udaÅ‚o siÄ™ jednak powstrzymać grupy dywersantów, która usiÅ‚owaÅ‚a opanować strategicznie ważny tunel kolejowy pod PrzeÅ‚Ä™czÄ… JabÅ‚onkowskÄ… na Zaolziu. DoszÅ‚o tam do potyczki z polskim pododdziaÅ‚em, zakoÅ„czonej wystosowaniem przez lokalne dowództwo niemieckie przeprosin.

Ostateczna decyzja zapadÅ‚a w Berlinie po poÅ‚udniu, 31 sierpnia. Wieczorem bojówki niemieckich Sztafet Ochronnych (SS) dokonaÅ‚y na Górnym ÅšlÄ…sku dwóch prowokacji, które miaÅ‚y usprawiedliwić napaść na PolskÄ™. Atakom na radiostacjÄ™ Gliwicach i na posterunek celny w StodoÅ‚ach towarzyszyÅ‚a rozpoczÄ™ta po zmierzchu niemiecka operacja dywersyjna, którÄ… należy uznać za poczÄ…tek dziaÅ‚aÅ„ zbrojnych.
Piątkowy poranek, 1 września, symbolizują natomiast trzy inne wydarzenia: w Gdańsku, Tczewie i Wieluniu. O 4.17 padł strzał z broni ręcznej przy murze okalającym polską składnicę amunicyjną na Westerplatte położoną na terenie wolnego miasta. Postawiona w stan gotowości załoga nie dała się zaskoczyć. Gdy o 4.45 (wedle dziennika pokładowego o 4.48) artyleria szkolnego pancernika "Schleswig-Holstein" oddała pierwsze salwy, podkomendni mjr. Henryka Sucharskiego byli w istotnej części na stanowiskach. Huk dział postawił też na nogi personel Polskiego Urzędu Pocztowego-Telegraficznego nr 1, przygotowany przez ppor. rez. Konrada Guderskiego do stawienia oporu zbrojnego.

Krótko przedtem, eskadra bombowców nurkujÄ…cych zaatakowaÅ‚a przyczóÅ‚ek mostowy w Tczewie, usiÅ‚ujÄ…c zapobiec wysadzeniu przeprawy (oba mosty przez WisÅ‚Ä™, podobnie jak tunel pod JabÅ‚onkowem, wyleciaÅ‚y jednak w powietrze). Wreszcie o zbliżonej porze duża grupa samolotów bombowych dokonaÅ‚a niszczycielskiego nalotu na WieluÅ„. Niemcy spodziewali siÄ™ tam obecnoÅ›ci polskiego sztabu wyższego szczebla i dlatego zdecydowali siÄ™ unicestwić to miasto, pozbawione w istocie celów wojskowych, nie dbajÄ…c o liczbÄ™ ofiar ludnoÅ›ci cywilnej.
Meldunki o otwarciu ognia przez nieprzyjaciela i przekraczaniu granicy zaczęły spÅ‚ywać do dowództw i struktur administracji.

OkoÅ‚o 5.00 Sztab Naczelnego Wodza marsz. Edwarda ÅšmigÅ‚ego-Rydza wiedziaÅ‚ już o inwazji. Wkrótce powiadomiono prezydenta Ignacego MoÅ›cickiego i ministra spraw zagranicznych Józefa Becka. Z centrali polskiej dyplomacji wyszÅ‚a depesza do ambasad w Londynie i Paryżu notyfikujÄ…ca agresjÄ™. Wkrótce poszedÅ‚ w eter komunikat Polskiego Radia oznajmiajÄ…cy wybuch konfliktu, wraz ze sÅ‚ynnym, nagranym kilka dni wczeÅ›niej komentarzem: "A wiÄ™c wojna...". O 8.00 stosownÄ… depeszÄ™ dla kraju i zagranicy nadaÅ‚a Polska Agencja Telegraficzna.
dr Marek Piotr Deszczyński Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego

oprac.IR HappySenior.pl,żr. (PAP)