W drodze do ciepłych krajów, kapturki się chłodzą 16/09/2009

Kapturki, niewielkie ptaki wędrowne, w trakcie wyczerpujących migracji muszą oszczędzać energię. Dlatego podczas postojów, kiedy przychodzi noc, obniżają temperaturę ciała nawet o 10 st. C - odkryli naukowcy z Polski i Izraela. Wyniki swoich badań publikują na łamach najnowszego "Journal of Experimental Biology".

Kapturki (Sylvia atricapilla), mimo że mierzą zaledwie 12 cm długości, podczas sezonowych migracji muszą pokonać dystans wielu tysięcy kilometrów. Przy założeniu, że populacje ze środkowej i wschodniej Europy kierują się głównie w rejony Tanzanii, oznacza to odległość 7 tys. km w jedną stronę.

"Oczywiście, kapturki nie pokonują tego odcinka za jednym razem. Cała podróż jest podzielona na kilkusetkilometrowe etapy, pomiędzy którymi ptaki odpoczywają i odbudowują swoje rezerwy paliwa, czyli tłuszczu i mięśni. Taki postój może trwać od kilku godzin do kilku, kilkunastu dni" - wyjaśnia PAP współautor badań, dr Michał Wojciechowski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Dr Wojciechowski wraz z Berrym Pinshowem z Uniwersytetu Ben-Guriona badali migrujące kapturki w Polsce i w Izraelu.

Jak opowiada naukowiec, wczesnym rankiem, wiosną 2007 roku, ptaki były odławiane w sieci ornitologiczne ustawione w ogrodzie. Następnie ptakom zakładano obrączki i przez kilka dni przetrzymywano w wolierach, aby przyzwyczaić je do jedzenia w niewoli.

Naukowcy wszczepili ptakom miniaturowe czujniki temperatury ciała, dzięki którym mogli drogą radiową w sposób ciągły rejestrować wszelkie zmiany. Ptaki były ważone codziennie rano. Wiadomo było zatem, czy przybierają na masie. Pomiarów zużycia energii podczas spoczynku naukowcy dokonywali w laboratorium, analizując zużycie tlenu przez kapturki w ciągu nocy. Po wykonaniu pomiarów usunięto czujniki temperatury i ptaki wypuszczano na wolność w dalszą podróż.

Ta podróż jest niezwykle wyczerpująca. Wiele ptaków po drodze ginie z głodu i wyczerpania. Dlatego kapturki "wynalazły" sposób na oszczędzanie energii.

Okazało się, że posiadają zdolność obniżania w nocy swojej temperatury ciała o ponad 10 st. C w stosunku do tej rejestrowanej za dnia. Dzięki temu oszczędzają energię podczas postojów migracyjnych. Naukowcy ustalili, że osobniki, które najbardziej obniżały swoją temperaturę, zużywały o około 30 proc. energii mniej niż te, które utrzymywały podczas spoczynku normalną, wysoką temperaturę (około 38 st. C). Obniżenie temperatury, czyli odrętwienie, prowadzi do wolniejszego zużycia energii i pomaga w odkładaniu zapasów tłuszczu.

"Dotąd wiedzieliśmy, że niektóre małe ptaki robią to zimą, na przykład podczas okresów silnych mrozów, kiedy dostępność pokarmu jest znacznie ograniczona. Wiedzieliśmy również, że kolibry, u których odrętwienie jest powszechne, potrafią wykorzystywać ten stan, aby oszczędzić energię podczas otłuszczania przedmigracyjnego. Ale nikt nie przypuszczał, że odrętwienie może być wykorzystywane również przez ptaki wróblowe podczas migracji" - opowiada dr Wojciechowski.

Podczas obserwacji okazało się, że nocą ptaki nie siedzą oddzielnie na gałęziach, ale skupiają się w grupy po 3-4 osobniki, okrywając jeden drugiego piórami. "Jest to o tyle zaskakujące, że w ciągu dnia ptaki były dość agresywne wobec siebie i przeganiały się wzajemnie od karmnika. A tu nagle, gdy zapada zmierzch, siadają na jednej gałęzi i przytulają się" - podkreśla badacz. Jest to kolejna oszczędność energii, rzędu 30 proc., jak wyliczyli naukowcy.

Wojciechowski wyjaśnia, że kapturka to jeden z najpopularniejszych modeli w badaniach nad ekologią i fizjologią migracji małych ptaków wróblowych. Wiadomo stosunkowo dużo o tym, skąd i dokąd leci, ile zapasów gromadzi podczas postojów migracyjnych, kiedy odbudowuje swoje rezerwy energetyczne, jakie są ograniczenia efektywnego odbudowywania tych rezerw, co je. Ta wiedza znacznie ułatwia prowadzenie badań. Jest też stosunkowo łatwym ptakiem do utrzymywania w niewoli. "Dzięki temu można dość łatwo prowadzić badania, podczas których chcemy zasymulować w laboratorium warunki środowiska i zachowanie ptaka w naturze" - dodaje.

Samiec kapturki ma na głowie czarny "kapturek", reszta głowy jest szara, a ciało ma dominującą barwę popielatoszarą. Ptaki żywią się głównie owadami zbieranymi na drzewach owocowych, a jesienią owocami i jagodami. Znoszą 4-6 jaj, często wysiadują jajo kukułki. Na terenie Polski kapturki są objęte ścisłą ochroną gatunkową.

oprac.IR HappySenior.pl

żr.PAP - Nauka w Polsce

Kursy walut
NBP	2010-09-03
USD	3.0895	-0.18%
EUR	3.9635	-0.06%
CHF	3.0450	-0.44%
GBP	4.7564	-0.06%

Cytat tygodnia

W drodze do ciepłych krajów, kapturki się chłodzą 16/09/2009